Voor wie is hormonale substitutietherapie zinvol, welke vormen bestaan er en hoe weegt u samen met uw gynaecoloog de voordelen en risico's af?
Hormonale substitutietherapie (HST, ook wel hormoonvervangende therapie genoemd) vult de oestrogenen aan die de eierstokken rond de menopauze niet langer aanmaken. Vrouwen met een baarmoeder krijgen daarnaast een progestageen, dat het baarmoederslijmvlies beschermt. Het doel is niet om de menopauze tegen te houden, wel om hinderlijke overgangsklachten te verlichten. Een overzicht van die klachten vindt u op de pagina over menopauzeklachten.
HST is vooral het overwegen waard bij vrouwen met hevige opvliegers en nachtelijk zweten die de slaap en de levenskwaliteit ernstig verstoren. Het is vandaag de meest doeltreffende behandeling voor die klachten. Ook bij een vervroegde menopauze (voor de leeftijd van 45 jaar) wordt HST doorgaans aangeraden, meestal tot de gemiddelde menopauzeleeftijd, om onder meer de botten te beschermen. HST is daarentegen geen wondermiddel tegen veroudering en wordt niet aangeraden als u geen of slechts milde klachten hebt. Bij bepaalde voorgeschiedenissen, zoals borstkanker, trombose of een recent hartinfarct, is klassieke HST meestal niet aangewezen en zoekt de arts mee naar alternatieven.
HST bestaat in verschillende toedieningsvormen: tabletten, pleisters die u een- of tweemaal per week vervangt, en gel of spray die u dagelijks op de huid aanbrengt. Via de huid komt het oestrogeen rechtstreeks in het bloed terecht, wat het risico op trombose kleiner maakt dan bij tabletten; daarom krijgen vrouwen met risicofactoren vaak een pleister of gel voorgeschreven. Daarnaast bestaat er vaginale (lokale) hormoontherapie in de vorm van crème, ovules of een ring. Die lage dosis werkt enkel plaatselijk tegen vaginale droogte en pijn bij het vrijen, komt nauwelijks in het bloed terecht en kan dus ook bij vrouwen voor wie algemene HST niet geschikt is.
De voordelen zijn duidelijk: opvliegers en nachtelijk zweten verminderen sterk, de slaap verbetert en HST beschermt tegen botontkalking zolang u ze neemt. Daar staan risico's tegenover die u ernstig maar ook realistisch moet bekijken. Gecombineerde HST verhoogt bij langdurig gebruik licht het risico op borstkanker; het gaat om enkele extra gevallen per duizend vrouwen per jaar, vergelijkbaar met het effect van factoren zoals overgewicht of dagelijks alcoholgebruik, en het risico neemt na het stoppen weer af. Tabletten verhogen het risico op trombose, pleisters en gel nauwelijks. Voor gezonde vrouwen die starten binnen tien jaar na de menopauze en voor de leeftijd van 60 jaar, wegen de voordelen bij duidelijke klachten meestal op tegen de nadelen. Het blijft een individuele afweging die u samen met uw gynaecoloog maakt, op basis van uw klachten, leeftijd en persoonlijke en familiale voorgeschiedenis. Het gangbare principe daarbij: de laagste dosis die de klachten voldoende verlicht, gedurende de kortste zinvolle duur.
Wie geen HST wil of mag nemen, staat niet met lege handen. Regelmatig bewegen, een gezond gewicht, minder alcohol en cafeïne, niet roken en luchtige kledij in laagjes verminderen de klachten bij veel vrouwen. Bepaalde niet-hormonale medicijnen (onder meer sommige antidepressiva in lage dosis) kunnen opvliegers temperen, en cognitieve gedragstherapie helpt aantoonbaar om er beter mee om te gaan. Voor plantaardige middelen zoals soja-isoflavonen of zilverkaars is het wetenschappelijke bewijs beperkt; meld het gebruik ervan in elk geval aan uw arts. Meer informatie over deze levensfase vindt u op de pagina voor vrouwen in de menopauze.
HST is geen behandeling die u jarenlang op automatische piloot verderzet. Plan minstens jaarlijks een raadpleging waarop u samen met uw gynaecoloog bekijkt of de behandeling nog nodig is, of de dosis omlaag kan en of er nieuwe risicofactoren zijn. Blijf ook deelnemen aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker. Veel vrouwen bouwen de behandeling na enkele jaren geleidelijk af; komen de klachten dan terug, dan kan opnieuw starten of lokaal behandelen besproken worden. De raadpleging wordt zoals gewoonlijk grotendeels terugbetaald; hoe dat werkt, leest u op de pagina over terugbetaling.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk advies. Raadpleeg altijd uw gynaecoloog of huisarts voor een diagnose en behandeling op maat.
Wilt u weten of hormoontherapie in uw situatie zinvol is? Vind een gynaecoloog bij u in de buurt →