Een van de meest voorkomende hormonale aandoeningen bij vrouwen: wat het is, hoe u het herkent en wat eraan te doen valt.
Het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) is een hormonale aandoening die naar schatting bij vijf tot tien procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd voorkomt. De naam verwijst naar de vele kleine blaasjes (follikels) die op de eierstokken zichtbaar kunnen zijn, maar de kern van het probleem is een verstoorde hormoonbalans: de eierstokken maken te veel mannelijke hormonen (androgenen) aan en de eisprong komt niet of onregelmatig op gang. Vaak speelt ook een verminderde gevoeligheid voor insuline mee. PCOS is geen ziekte van de eierstokken alleen, maar een aandoening die het hele lichaam raakt.
Niet elke vrouw met PCOS heeft dezelfde klachten en de ernst varieert sterk. De meest voorkomende signalen zijn:
Gynaecologen gebruiken meestal de zogenaamde Rotterdam-criteria. De diagnose PCOS wordt gesteld wanneer minstens twee van de volgende drie kenmerken aanwezig zijn: een onregelmatige of afwezige eisprong, tekenen van verhoogde mannelijke hormonen (in het bloed of zichtbaar als overbeharing en acne) en polycysteuze eierstokken op de echografie. Daarnaast moet de arts andere oorzaken uitsluiten, zoals schildklierproblemen of een verhoogd prolactinegehalte. Reken dus op een gesprek, een bloedafname en een echografisch onderzoek. In België kunt u daarvoor zonder doorverwijzing bij de gynaecoloog terecht; een raadpleging bij een geconventioneerde arts kost ongeveer 35 euro, waarvan zowat 12 euro remgeld (ongeveer 3 euro met verhoogde tegemoetkoming).
PCOS verdient opvolging, ook wanneer de klachten meevallen. Vrouwen met PCOS hebben een verhoogd risico op diabetes type 2, hoge bloeddruk en een ongunstig cholesterolprofiel, zeker in combinatie met overgewicht. Wie jarenlang zelden menstrueert, bouwt bovendien een dikker baarmoederslijmvlies op, wat op termijn het risico op baarmoederslijmvlieskanker licht verhoogt. Daarom adviseren artsen om minstens om de drie maanden een bloeding uit te lokken, spontaan of met medicatie. Ook stemmingsklachten en een verstoorde slaap (slaapapneu) komen vaker voor. Regelmatige controle van gewicht, bloeddruk en bloedsuiker hoort bij een goede opvolging.
PCOS valt niet te genezen, maar de klachten zijn goed te beheersen. De hoeksteen is levensstijl: bij overgewicht kan al vijf tot tien procent gewichtsverlies de cyclus herstellen, de eisprong terug op gang brengen en het risico op diabetes verlagen. Regelmatige beweging verbetert de insulinegevoeligheid, ook zonder gewichtsverlies. Daarnaast kiest de gynaecoloog een behandeling op maat van uw belangrijkste klacht: de anticonceptiepil regelt de cyclus en vermindert acne en overbeharing, en soms wordt metformine ingezet om de insulinegevoeligheid te verbeteren. Tegen overbeharing bestaan verder cosmetische behandelingen zoals laserontharing.
Een onvervulde kinderwens is voor veel vrouwen de aanleiding om hulp te zoeken. Het goede nieuws: PCOS is een van de best behandelbare oorzaken van verminderde vruchtbaarheid. Vaak volstaan gewichtsverlies en medicatie die de eisprong stimuleert (zoals letrozol of clomifeen). Helpt dat niet, dan zijn hormooninjecties of een vruchtbaarheidsbehandeling zoals IVF mogelijke volgende stappen. Bespreek uw kinderwens tijdig met uw gynaecoloog, zodat het behandelplan daarop afgestemd wordt.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk advies. Raadpleeg altijd uw gynaecoloog of huisarts voor een diagnose en behandeling op maat.
Vermoedt u dat uw onregelmatige cyclus op PCOS wijst? Vind een gynaecoloog bij u in de buurt →